Komisja Europejska przyjęła dziś pakiet dotyczący sprawiedliwej mobilności pracowników, aby zagwarantować jasne prawa socjalne wszystkim osobom w całej UE, niezależnie od tego, gdzie chcą mieszkać i pracować.

Pakiet umożliwi pracownikom udowodnienie i dochodzenie swoich praw do zabezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego, a także zrozumienie ich kwalifikacji w całej UE i formalne uznanie ich w miejscach, w których dany zawód jest regulowany. Nowe przepisy i narzędzia lepiej chronią pracowników mobilnych przed nadużyciami i eliminują powolne i złożone procedury administracyjne, które utrudniają przedsiębiorstwom rekrutację talentów lub świadczenie usług w całej UE. Administracje krajowe skorzystają na skuteczniejszej współpracy w celu egzekwowania praw pracowniczych i zwalczania oszustw.

Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen powiedziała: „Jednolity rynek musi również stać się prawdziwym rynkiem umiejętności oferującym więcej możliwości pracownikom i przedsiębiorstwom. I to właśnie zamierzamy zrobić w ramach tego pakietu - pokonać dwie z dziesięciu barier, jak najlepiej wykorzystać talenty, które mamy w Europie, i przyciągnąć więcej osób. Uproszczenie i skuteczniejsze egzekwowanie przepisów idą w parze - umiejętności, uznawanie i ochrona będą płynnie przemieszczać się ponad granicami. Korzystne dla wszystkich.” 

Pakiet obejmuje komunikat w sprawie sprawiedliwej mobilności pracowników oraz pięć wniosków ustawodawczych:

• rozporządzenie ustanawiające europejski dokument zabezpieczenia społecznego;
• „Ustawa o przenoszeniu umiejętności”, rozporządzenie w sprawie cyfrowych i porównywalnych kwalifikacji;
• rozporządzenie mające na celu wzmocnienie Europejskiego Urzędu ds. Pracy;
• dyrektywę zmieniającą w sprawie kwalifikacji zawodowych; oraz
• Dyrektywa w sprawie kwalifikacji obywateli państw trzecich.

Po pełnym wdrożeniu pakiet przyniesie korzyści szacowane na 6 mld EUR do 2040 r. dzięki szybszemu uznawaniu kwalifikacji zawodowych, weryfikacji dokumentów zabezpieczenia społecznego w czasie rzeczywistym i innym oszczędnościom dla przedsiębiorstw, pracowników i organów, a także dzięki unikaniu oszustw.

Wykorzystywanie dokumentów cyfrowych ponad granicami

Europejska karta zabezpieczenia społecznego (ESSPASS) umożliwi obywatelom składanie wniosków o dokumenty zabezpieczenia społecznego i otrzymywanie ich w pełni online, w tym europejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego i dokumentu przenośnego A1 dla pracowników delegowanych.

Dzięki unijnemu portfelowi tożsamości cyfrowej osoby przeprowadzające się do innego państwa UE będą mogły przechowywać i prezentować te dokumenty w formie cyfrowej, a administracje będą mogły je szybko i bezpiecznie weryfikować. Ta przestrzeń cyfrowa będzie dostępna dla obywateli i przedsiębiorstw w całej UE do końca roku.

W ciągu 12 lat cyfryzacja mogłaby zaoszczędzić do 64 mln euro dla przedsiębiorstw, 69 mln euro dla świadczeniodawców i 72 mln euro dla inspektorów pracy dzięki szybszej weryfikacji transgranicznej. Podpisy cyfrowe pozwoliłyby uniknąć oszustw o wartości do 277 mln euro w tym samym okresie.

Pomoc w transgranicznym przemieszczaniu się umiejętności i kwalifikacji

Kwalifikacje będą wydawane w znormalizowanym formacie cyfrowym i będą dostępne w unijnym portfelu tożsamości cyfrowej. Ułatwi to weryfikację autentyczności kwalifikacji. Komisja proponuje również stworzenie nowego unijnego narzędzia porównywania kwalifikacji, opartego na informacjach z krajowych baz danych dotyczących kwalifikacji. Zapewni to pracodawcom i pracownikom prosty i swobodny sposób rozumienia i porównywania kwalifikacji w poszczególnych państwach członkowskich.

Komisja zaproponowała również aktualizację przepisów dotyczących uznawania kwalifikacji zawodowych w zawodach regulowanych. Obowiązkowa procedura cyfrowa sprawi, że transgraniczne uznawanie kwalifikacji specjalistów, takich jak lekarze, pielęgniarki, inżynierowie i nauczyciele, będzie szybsze (pięć tygodni zamiast trzech miesięcy), tańsze i bezpieczniejsze, przy jednoczesnym utrzymaniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa publicznego, ochrony konsumentów i standardów zawodowych.

Dzięki wspólnym ramom szkoleniowym Komisja rozszerzy automatyczne uznawanie na więcej zawodów regulowanych, w szczególności tych, które rejestrują niedobory w oparciu o wstępny wykaz 10 dodatkowych zawodów. Komisja przyjęła dziś pierwsze takie ramy dla fizjoterapeutów, jednego z najbardziej mobilnych zawodów w UE.  

Nowe przepisy określą również wspólne standardy uznawania kwalifikacji uzyskanych poza UE przez obywateli UE i specjalistów z państw trzecich pracujących na jednolitym rynku lub ubiegających się o nie z zagranicy. Takie procedury trwają obecnie średnio 14 miesięcy, podczas gdy wspólne standardy doprowadzą je do 4 miesięcy, zmniejszając aż o połowę koszty administracyjne zatrudnienia ponoszone przez pracodawców. W przypadku siedmiu zawodów, w których istnieją już ogólnounijne standardy kształcenia, kwalifikacje uzyskane przez akredytowane instytucje spoza UE i zweryfikowane przez europejskie organy ds. zapewniania jakości będą automatycznie uznawane. Państwa członkowskie zachowują pełną kontrolę nad tym, kto jest przyjmowany na ich terytorium, oraz nad standardami wykonywania zawodu.

Wzmocnienie Europejskiego Urzędu ds. Pracy

Po przyjęciu proponowanego rozporządzenia Komisja wyposaży Europejski Urząd ds. Pracy (ELA) w silniejsze narzędzia wspierające państwa członkowskie w egzekwowaniu prawa UE. Umożliwi to Europejskiemu Urzędowi ds. Pracy poprawę zdolności do przeprowadzania oceny ryzyka w odniesieniu do inspekcji, aby pomóc inspektoratom krajowym w lepszym ukierunkowaniu kontroli. Proponuje się w nim również wzmocnienie współpracy transgranicznej i wiedzy fachowej ze specjalnymi krajowymi oficerami łącznikowymi ds. inspekcji. Przyczyni się to do dalszej poprawy dostępu do informacji na temat praw i obowiązków poprzez udzielanie dotacji organizacjom wspierającym osoby pracujące w innych państwach członkowskich oraz pracodawcom świadczącym usługi lub prowadzącym rekrutację ponad granicami UE.

Wniosek rozszerza mandat Europejskiego Urzędu ds. Pracy na zwalczanie nadużyć wobec obywateli państw trzecich pracujących w UE i zwalczanie nielegalnego zatrudnienia. Uprości również procedurę mediacji Europejskiego Urzędu ds. Pracy, pomagając państwom członkowskim w szybszym rozstrzyganiu sporów transgranicznych i unikaniu sporów sądowych, zmniejszając w ten sposób koszty i niepewność oraz usprawniając współpracę administracyjną.

Kolejne kroki

Obywatele odczują pierwsze praktyczne korzyści po przyjęciu inicjatyw przez Parlament Europejski i Radę oraz wejściu w życie głównych środków.

Dokumenty zabezpieczenia społecznego zostaną zdigitalizowane etapami, począwszy od dokumentu przenośnego A1 dla pracowników delegowanych rok po wejściu w życie rozporządzenia ESSPASS, a następnie europejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego i innych dokumentów w ciągu trzech lat.

Zmiany w zakresie kwalifikacji i możliwości przenoszenia umiejętności będą również wprowadzane stopniowo: prostsze uznawanie kwalifikacji spoza UEw ciągu dwóch lat od przyjęcia, natomiast kwalifikacje cyfrowe w unijnym portfelu tożsamości cyfrowej i łatwiejsze uznawanie zawodów regulowanych w ciągu trzech lat.

Po przyjęciu zmienionego mandatu Europejski Urząd ds. Pracy może rozpocząć wdrażanie zmian, przy czym oczekuje się poprawy w latach 2028–2030.

Kontekst

W 2024 r. 14 mln Europejczyków mieszkało w innym państwie członkowskim UE, w tym ponad 10 mln osób w wieku produkcyjnym (3,9 % ludności w wieku produkcyjnym w UE). Jednocześnie 18 % respondentów niedawnego badania Eurobarometru stwierdziło, że chciałoby pracować za granicą.

Na marcowym szczycie UE przywódcy UE zaapelowali o środki mające na celu zwiększenie mobilności pracowników poprzez poprawę wzajemnego uznawania kwalifikacji zawodowych i zwiększenie możliwości przenoszenia umiejętności, w tym poprzez cyfryzację. Pakiet ten stanowi realizację planu działania „Jedna Europa, jeden rynek”, w którym uznano pakiet dotyczący sprawiedliwej mobilności pracowników i inicjatywę na rzecz przenoszenia umiejętności za priorytetowe rezultaty na rzecz bardziej zintegrowanego jednolitego rynku.