Komisja Europejska przedstawiła ambitny plan społeczny, którego celem jest pomoc w eliminacji ubóstwa i promowanie praw osób z niepełnosprawnościami w całej UE.

Pakiet obejmuje pierwszą w historii strategię UE przeciwko ubóstwu – plan Komisji, który ma pomóc wyeliminować ubóstwo w UE do 2050 r.; wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie zwalczania wykluczenia mieszkaniowego; oraz dwa komunikaty: jeden dotyczący przerwania cyklu ubóstwa dzieci – wzmocnienia europejskiej gwarancji dla dzieci – oraz jeden dotyczący wzmocnienia strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami do 2030 r.

W związku z tym, że 52 % Europejczyków jako główny problem podaje koszty utrzymania, UE stawia czoła trzem pilnym wyzwaniom: kryzys mieszkaniowy (brak przystępnych cenowo mieszkań jest postrzegany przez 40% obywateli jako natychmiastowy i pilny problem, a 1 milion osób jest bezdomnych); bariery utrudniające uczestnictwo w szybko zmieniającym się rynku pracy; oraz ubóstwo, dotykające 1 na 5 Europejczyków i 1 na 4 dzieci.

Ponadto wiele osób znajdujących się w trudnej sytuacji społeczno-ekonomicznej jest również narażonych na dyskryminację i stygmatyzację. Należy zrobić więcej, aby zapewnić ochronę ich praw. Obejmuje to prawa osób niepełnosprawnych, które muszą być w pełni realizowane w każdym aspekcie życia.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen powiedziała: Ubóstwo i wykluczenie to wyzwania, którym możemy i musimy stawić czoła. Przedstawiamy dziś strategię zapobiegania ubóstwu i jego ograniczania. Podejmujemy zdecydowane działania w postaci wzmocnionej gwarancji dla dzieci, lepszego zapobiegania bezdomności i pełnej integracji osób z niepełnosprawnościami. Godność, szanse i równość. Są to kluczowe wartości w Europie, którą budujemy.

Kompleksowe podejście do eliminacji ubóstwa

W unijnej strategii walki z ubóstwem wyznaczono jasną drogę do osiągnięcia unijnego celu określonego w Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych, jakim jest zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym o co najmniej 15 mln do 2030 r., a także pomoc w eliminacji ubóstwa do 2050 r.

Obejmuje on trzy priorytety: wysokiej jakości miejsca pracy dla wszystkich, ponieważ wysokiej jakości zatrudnienie jest pierwszym sposobem na wyjście z ubóstwa dla tych, którzy mogą pracować; skuteczny dostęp do wysokiej jakości usług i odpowiednie wsparcie dochodu; oraz skoordynowane działaniaprzeciwko ubóstwu.

W strategii wymieniono szereg kluczowych działań mających na celu osiągnięcie tych priorytetów. Aby przerwać cykl ubóstwa w każdym wieku, Komisja przeprowadzi na przykład konsultacje z partnerami społecznymi w sprawie ewentualnego nowego instrumentu prawnego służącego integracji osób wykluczonych z rynku pracy. Strategia określa również sposoby wspierania osób starszych poprzez adekwatne emerytury. Ponadto podkreśla potrzebę połączenia sił z władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi, przedsiębiorstwami i społeczeństwem obywatelskim w celu zwalczania ubóstwa, w tym poprzez utworzenie pod koniec tego roku koalicji przeciwko ubóstwu oraz nowy zorganizowany dialog w celu konsultacji z osobami doświadczającymi ubóstwa w sprawie odpowiednich strategii politycznych.

Przerwanie cyklu ubóstwa dzieci: wzmocnienie europejskiej gwarancji dla dzieci

Dzieci w UE są bardziej zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym niż dorośli, przy czym w ciągu ostatnich pięciu lat nie odnotowano znaczącego spadku ubóstwa dzieci.

Europejska gwarancja dla dzieci jest głównym narzędziem UE służącym wspieraniu dzieci w potrzebie, w szczególności poprzez bezpłatny i skuteczny dostęp do usług takich jak wczesna edukacja, opieka zdrowotna i posiłki szkolne. Komisja zaproponowała obecnie wzmocnienie gwarancji w celu zaradzenia nadzwyczajnej sytuacji społecznej związanej z utrzymującym się ubóstwem dzieci i potrzebami dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji. Nacisk kładziony jest na zapewnienie rodzinom dostępu do wysokiej jakości miejsc pracy, opieki nad dziećmi i silnych siatek bezpieczeństwa oraz poprawę dostępu dzieci do programówmentorskich i opieki zdrowotnej w zakresie zdrowia psychicznego. Ponadto Komisja we współpracy z państwami członkowskimi będzie pilotować europejską kartę gwarancyjną dla dzieci, aby ułatwić dostęp do usług i spójne wsparcie dla dzieci w potrzebie. Ponadto kluczowe znaczenie ma ochrona dzieci przed zagrożeniami w internecie i poza nim, w tym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem.

Zwalczanie wykluczenia mieszkaniowego

Mieszkalnictwo jest prawem podstawowym – jednak od 2013 r. ceny mieszkań wzrosły o 60 %, a Europejczycy napotykają coraz większe przeszkody w dostępie do odpowiednich mieszkań. W proponowanym zaleceniu Rady w sprawie wykluczenia mieszkaniowego położono nacisk na długoterminowe rozwiązania i zapobieganie w celu zapobiegania wykluczeniu mieszkaniowemu i bezdomności. Promuje również bardziej społeczne i przystępne cenowo mieszkania oraz przyjmuje podejście skoncentrowane na ludziach, aby wspierać ludzi w znalezieniu miejsca, które można nazwać domem. Jest to jeden z rezultatów pierwszego w historii europejskiego planu na rzecz przystępnych cenowo mieszkań, który Komisja przedstawiła w grudniu 2025 r. w celu kompleksowego rozwiązania kryzysu mieszkaniowego dotykającego miliony Europejczyków. 

Zwiększanie dostępności i integracji osób z niepełnosprawnościami

Ponieważ 90 mln osób – ponad 1 na 5 Europejczyków – żyje z niepełnosprawnością, pełna integracja jest niezbędna zarówno do zapewnienia poszanowania praw, jak i do pobudzenia europejskiej gospodarki i demokracji. Nadal istnieją jednak bariery: tylko 55 % jest zatrudnionych, w porównaniu z 77 % osób bez niepełnosprawności; 1,4 mln osób z niepełnosprawnościami nadal żyje w środowisku instytucjonalnym; a 1 na 3 jest zagrożona ubóstwem, co stanowi prawie dwukrotność średniej UE.

Aby prawa stały się rzeczywistością, Komisja zwiększy nasze ambicje i zwiększy nasze wdrażanie. Nasze działania obejmują ogólnounijne wprowadzenie europejskiej karty osoby z niepełnosprawnością i karty parkingowej, uruchomienie sojuszu na rzecz niezależnego życia w celu zastąpienia instytucji wsparciem społeczności, poprawę dostępności transportu i inwestowanie w technologie wspomagające, takie jak narzędzia sztucznej inteligencji.

Kolejne kroki

Komisja będzie wspierać wszystkie podmioty we wdrażaniu unijnej strategii walki z ubóstwem i wzmocnionej europejskiej gwarancji dla dzieci. Państwa członkowskie omówią wniosek Komisji dotyczący zalecenia Rady w sprawie zwalczania wykluczenia mieszkaniowego, który ma zostać przyjęty przez Radę. Komisja będzie również nadal wspierać państwa członkowskie w pełnym i skutecznym wdrażaniu obowiązujących przepisów dotyczących niepełnosprawności, a jednocześnie przedstawi zaktualizowane ramy monitorowania strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030.

Kontekst

UE stosuje wskaźnik podstawowy do pomiaru zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, łącząc trzy czynniki: względne ubóstwo monetarne, poważna deprywacja materialna i społeczna oraz bardzo niska intensywność pracy.

W 2021 r. w Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych ogłoszono główny cel UE dotyczący ograniczania ubóstwa: zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym o co najmniej 15 mln do 2030 r. Spośród nich co najmniej 5 milionów powinno być dziećmi.

Unijną strategię walki z ubóstwem i wzmocnienie europejskiej gwarancji dla dzieci zapowiedziano w wytycznych politycznych na lata 2024–2029. W orędziu o stanie Unii Europejskiej w 2025 r. przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen ogłosiła cel UE, jakim jest wyeliminowanie ubóstwa do 2050 r. Badanie przeprowadzone przez Wspólne Centrum Badawcze Komisji pomogło w kształtowaniu strategii, wykazując, że dodatkowe 0,25 % PKB UE mogłoby pomóc 18 milionom osób w ucieczce od ubóstwa. Ponadto Komisja przeprowadziła ankietę wśród prawie 42 tys. dzieci w wieku 8–17 lat ze wszystkich państw UE, aby zebrać ich opinie na temat ubóstwa i włączenia społecznego.

Komunikat w sprawie wzmocnienia strategii na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami do 2030 r. stanowi odnowione zobowiązanie Komisji do dążenia do wdrożenia strategii UE w sprawie niepełnosprawności na lata 2021–2030, w odpowiedzi na zalecenia Organizacji Narodów Zjednoczonych, a także wezwania osób z niepełnosprawnościami i reprezentujących je organizacji, Parlamentu Europejskiego i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego do skuteczniejszego wdrażania i wznowienia działań. Jest to część szerszych celów Unii równości.