Komisja Europejska przyjęła wytyczne dotyczące pomocy państwa w zakresie transportu lądowego i multimodalnego oraz rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w sektorze transportu.

Instrumenty te wspierają bardziej zrównoważone środki transportu, zarówno pasażerskiego, jak i towarowego, oraz aktualizują unijne ramy pomocy państwa na rzecz transportu lądowego i multimodalnego. Zaczną one obowiązywać od 30 marca 2026 r., przy czym rozporządzenie będzie miało zastosowanie do 31 grudnia 2034 r., natomiast wytyczne nie mają końcowej daty obowiązywania.

Nowe zasady zastępują wytyczne z 2008 r. dotyczące pomocy państwa na rzecz przedsiębiorstw kolejowych. Przyjęte wytyczne i rozporządzenie ustanawiają spójne ramy pomocy państwa obejmujące szeroki zakres zrównoważonych rodzajów transportu i środków pomocy i równocześnie utrzymują zabezpieczenia zapobiegające nadmiernym zakłóceniom konkurencji.

Wytyczne dotyczące pomocy państwa w zakresie transportu lądowego i multimodalnego

W wytycznych określono warunki, na jakich pomoc państwa, którą należy zgłosić Komisji do zatwierdzenia przed jej przyznaniem, może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym. Przepisy zawarte w nowych wytycznych:

• obejmują wszystkie rodzaje transportu lądowego, które są bardziej zrównoważone niż transport drogowy. Mowa tu o kolei, śródlądowych drogach wodnych i zrównoważonym transporcie multimodalnym. Jeżeli chodzi o transport multimodalny, co najmniej jednym z wykorzystywanych rodzajów transportu musi być transport kolejowy lub żegluga śródlądowa bądź należy połączyć transport lądowy z żeglugą morską bliskiego zasięgu;
• wyjaśniają możliwości związane z szeregiem środków pomocy operacyjnej i inwestycyjnej, takich jak pomoc na budowę i modernizację obiektów infrastruktury kolejowej i infrastruktury śródlądowych dróg wodnych, pomoc na uruchomienie nowych połączeń komercyjnych na kolei i śródlądowych drogach wodnych. Ponadto przepisy doprecyzowują zasady pomocy w formie zwrotu kosztów z tytułu wypełniania obowiązków świadczenia usług publicznych w sektorze kolejowych przewozów towarowych;
• wprowadzają również bardziej elastyczne zasady dotyczące środków pomocy, które bezpośrednio przyczyniają się do transformacji ekologicznej i cyfrowej. Chodzi tu o pomoc w zmniejszeniu zewnętrznych kosztów transportu, a także w promowaniu interoperacyjności, np. pomoc na rzecz bezpieczniejszego i wydajniejszego funkcjonowania krajowych systemów kolejowych. Przepisy te mają wspierać przejście z transportu drogowego na bardziej zrównoważone środki transportu. Pomoc ma pozostać ukierunkowana i proporcjonalna;
• przewidują zabezpieczenia wspierające wejście nowych operatorów na rynki zrównoważonego transportu lądowego i rozwój takich operatorów. Przepisy ułatwiają małym i średnim przedsiębiorstwom, spółkom o małej i średniej kapitalizacji oraz nowym podmiotom dostęp do finansowania zakupu taboru kolejowego i statków żeglugi śródlądowej, przy czym zachowane są zasady efektywnej konkurencji.

Rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w sektorze transportu w odniesieniu do pomocy państwa

Rozporządzenie uzupełnia wytyczne, wyłączając niektóre kategorie pomocy w sektorach transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i zrównoważonego transportu multimodalnego z wymogu uprzedniego zgłoszenia Komisji do zatwierdzenia.

Te nowe ramy wyłączeń stanowią znaczne uproszczenie, gdyż umożliwiają państwom członkowskim szybkie udzielanie pomocy w przypadku spełnienia określonych warunków. W rezultacie państwa członkowskie mogą teraz wdrożyć wiele środków pomocy bez konieczności uprzedniego zatwierdzenia przez Komisję. Jest to zgodne z podejściem Komisji, które zakłada, że należy skoncentrować się na wdrożeniu większej liczby środków w szybszym tempie i jednocześnie dążyć do zmniejszenia nadmiernego obciążenia administracyjnego. Kategorie pomocy i zasady zawarte w rozporządzeniu w dużej mierze odzwierciedlają wytyczne dotyczące pomocy państwa w zakresie transportu lądowego i multimodalnego.

Kontekst

Przyjęcie wytycznych dotyczących pomocy państwa w zakresie transportu lądowego i multimodalnego oraz rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w sektorze transportu lądowego jest zgodne z wnioskami płynącymi z oceny adekwatności z 2019 r. dotyczącej obowiązujących przepisów mających zastosowanie do sektora zrównoważonego transportu lądowego. Ocena wykazała, że wytyczne dotyczące transportu kolejowego w istotny sposób sprzyjały przejściu na transport kolejowy oraz promowaniu interoperacyjności. W trakcie oceny stwierdzono również, że konieczne są dostosowania w celu uwzględnienia zmian rynkowych i technologicznych oraz obecnych priorytetów strategicznych UE.

W październiku 2021 r. Komisja opublikowała wstępną ocenę skutków dotyczącą przeglądu wytycznych w sprawie transportu kolejowego oraz plan działania dotyczący nowego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w odniesieniu do transportu kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu multimodalnego. W grudniu 2022 r. Rada przyjęła rozporządzenie upoważniające Komisję do przyjęcia tego nowego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych. W marcu 2024 r. Komisja opublikowała zaproszenie do zgłaszania uwag na temat rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w sektorze transportu. Następnie Komisja przeprowadziła konsultacje publiczne, w których zwróciła się do wszystkich zainteresowanych stron o przedstawienie uwag na temat projektów wytycznych i rozporządzenia. Wszystkie wspomniane środki oceny uwzględniono w przyjętych dziś wytycznych i rozporządzeniu.

Do zmienionych przepisów dołączono sprawozdanie z oceny skutków, w którym określono zakres nowej procedury, jej treść i prawdopodobne skutki oraz zawarto podsumowanie informacji otrzymanych przez Komisję w toku konsultacji.