W miarę jak pożary stają się coraz większe, częstsze i bardziej niszczycielskie, Komisja Europejska przedstawia nowe zintegrowane podejście do zarządzania ryzykiem związanym z pożarami.

Strategia obejmuje zapobieganie, gotowość, reagowanie i odbudowę. To całościowe podejście zwiększy odporność Europy na rosnące zagrożenie pożarami lasów i zapewni silniejszą ochronę Europejczyków i środowiska, a także infrastruktury i dziedzictwa kulturowego.

Zgodnie ze strategią na rzecz unii gotowości dzisiejszy komunikat zawiera wytyczne dotyczące sposobów lepszego zapobiegania pożarom lasów, przygotowania się na nie, reagowania na nie i odbudowy po nich, wraz z przykładami i zaleceniami dotyczącymi sposobu, w jaki władze krajowe i regionalne oraz inne zainteresowane strony mogą wdrożyć te ramy.

Oczekuje się, że wielkość i intensywność pożarów lasów pogorszy się na całym kontynencie. W 2025 r. Europa doświadczyła najgorszego sezonu pożarów od początku rekordów, a ponad milion hektarów zostało spalonych. Wynika to z nasilającej się zmiany klimatu i innych czynników. Odbudowa przyrody w Europie ma zatem kluczowe znaczenie, ponieważ zdrowe ekosystemy są bardziej odporne na pożary lasów.

Dlatego też Komisja kładzie duży nacisk na zapobieganie. Proponuje zwiększenie wsparcia dla opartych na ekosystemie środków zapobiegania pożarom lasów. Celem jest budowanie krajobrazów odpornych na pożary oraz łagodzenie ryzyka i wpływu pożarów lasów poprzez ochronę przyrody i odbudowę zasobów przyrodniczych. W tym celu Komisja przyjęła dziś wytyczne w sprawie sieci Natura 2000 i zmiany klimatu, w których zawarto porady dotyczące ustrukturyzowanego podejścia do przystosowania się do zmiany klimatu w odniesieniu do obszarów Natura 2000 . Wytyczne pokazują również, w jaki sposób promować odporne planowanie krajobrazu i środki mające na celu zmniejszenie ryzyka pożarów lasów, zgodnie z celami ochrony obszarów. Ponadto doprecyzowano w nim elastyczność państw członkowskich w zarządzaniu obszarami Natura 2000 w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak pożary lasów, gdy szybkie reagowanie ma zasadnicze znaczenie dla ratowania ludzi i ochrony różnorodności biologicznej.

Aby pomóc w planowaniu długoterminowym, Komisja przedstawi zaktualizowane wytyczne dotyczące oceny ryzyka, które państwa członkowskie mogą włączyć do swojej sprawozdawczości krajowej.

Obywatele w całej Europie są zaniepokojeni rosnącym zagrożeniem pożarowym. Według niedawnego badania przeprowadzonego przez Europejską Agencję Środowiska połowa ankietowanych obywateli jest zaniepokojona tym zjawiskiem przyrodniczym. Komisja chce, aby obywatele byli bardziej świadomi zagrożeń związanych z pożarami i angażowali obywateli w gotowość na wypadek pożarów lasów zgodnie ze strategią na rzecz unii gotowości. Będzie kontynuować prace nad włączeniem gotowości do szkolenia kadry edukacyjnej, promowaniem gotowości w unijnych programach na rzecz młodzieży w tej dziedzinie oraz promowaniem możliwości wymiany i wolontariatu w zakresie gotowości na wypadek pożarów lasów. W tym celu Komisja zorganizowała specjalny europejski panel obywatelski.

W ramach zwiększania gotowości Komisja będzie nadal wstępnie umieszczać strażaków w strefach zagrożenia i promować wymianę ekspertów ds. gaszenia pożarów. Promowana będzie również wymiana doświadczeń i dalsza współpraca z regionami na całym świecie narażonymi na pożary. Państwa członkowskie i zainteresowane strony zostaną poinformowane o specjalnych możliwościach finansowania. Komisja będzie dalej rozwijać europejski system informacji o pożarach lasów wspierany przez satelitę Copernicus, ulepszając jego narzędzia wczesnego ostrzegania i monitorowania pożarów. Opracowane zostaną nowe możliwości znormalizowanego modelowania ryzyka na skalę ogólnoeuropejską, aby pomóc w określeniu najlepszych praktyk w zakresie zmniejszania ryzyka pożarowego i zwiększania odporności krajobrazu. Komisja kontynuuje również opracowywanie narzędzi modelowania pożarów lasów wspomaganych sztuczną inteligencją w celu wspierania procesu decyzyjnego.

Ponadto flota gaśnicza rescEU zostanie rozszerzona o zakup 12 samolotów gaśniczych, a także pięciu śmigłowców. Pierwszy śmigłowiec floty rescEU, dostarczony do Rumunii w styczniu 2026 r., będzie gotowy na sezon pożarów lasów w 2026 r.

Komisja pracuje nad utworzeniem europejskiego węzła przeciwpożarowego na Cyprze, służącego jako regionalne centrum szkoleń, ćwiczeń i gotowości sezonowej. Będzie ona pełnić podwójną rolę: operacyjną, w zakresie reagowania na sytuacje kryzysowe związane z pożarami lasów oraz w zakresie budowania zdolności.

Komisja proponuje również gromadzenie danych w celu lepszego zrozumienia i ograniczenia długoterminowych zagrożeń dla zdrowia, na jakie narażeni są strażacy, powiązania ich z narażeniem na niebezpieczne warunki i substancje toksyczne. Ponadto Komisja będzie promować wymianę najlepszych praktyk w zakresie metod odbudowy po pożarze oraz wspierać odbudowę po klęskach żywiołowych w kierunku ekosystemów bardziej odpornych na zmianę klimatu.

Aby ugruntować te wysiłki, Komisja przedstawi wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie zintegrowanego zarządzania ryzykiem związanym z pożarami lasów.

Kontekst

Pożary lasów stanowią coraz większe zagrożenie dla Europy, a zmiana klimatu zwiększa ich intensywność i częstotliwość.

Unijny Mechanizm Ochrony Ludności i unijna rezerwa strategiczna rescEU okazały się już niezbędne do wspierania państw członkowskich dzięki zwiększonym zdolnościom w zakresie gaszenia pożarów z powietrza i pomocy transgranicznej. Te nowe środki opierają się na istniejących wysiłkach na rzecz stworzenia bardziej odpornej, przygotowanej i skoordynowanej Europy w obliczu zagrożeń związanych z pożarami lasów. Dzisiejsze środki opierają się na strategii na rzecz unii gotowości przyjętej dokładnie rok temu, 26 marca 2025 r.

Komisja będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi, regionami, społecznością zajmującą się ochroną ludności, zarządcami gruntów i innymi zainteresowanymi stronami w celu wdrożenia tych środków, zapewniając podejście obejmujące całe społeczeństwo i całą administrację rządową. Postępy będą regularnie poddawane przeglądowi i przedstawiane Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów.

Zdrowe i dobrze zarządzane ekosystemy mogą lepiej przystosować się do zmiany klimatu oraz zmniejszyć ryzyko i skutki zdarzeń ekstremalnych, takich jak powodzie, susze i pożary lasów, przynosząc jednocześnie dodatkowe korzyści dla różnorodności biologicznej, społeczności lokalnych i odporności gospodarczej.