Komisja Europejska przyjęła komunikat określający nową strategiczną wizję najbardziej oddalonych regionów UE – Gujany Francuskiej, Gwadelupy, Martyniki, Majotty, Reunion, Saint-Martin (Francja), Azorów, Madery (Portugalia) i Wysp Kanaryjskich (Hiszpania).

Od Atlantyku po Karaiby, Ocean Indyjski i Amerykę Południową regiony najbardziej oddalone stanowią wyjątkową część UE: bogata w różnorodność biologiczną, innowacje, kulturę i o znaczeniu strategicznym, ucieleśniająca globalną obecność Europy, siłę i różnorodność morską.

Przewodnicząca Ursula von der Leyen powiedziała: „Nasze regiony najbardziej oddalone charakteryzują się silną tożsamością, wyjątkowymi atutami i położeniem geograficznym, które sprawiają, że Europa znajduje się w czterech zakątkach świata. Należy jednak lepiej uwzględnić ich lokalne realia i szczególne ograniczenia. To jest istota strategii i pakietu regulacyjnego, który dziś przedstawiamy. Dostosowujemy nasze przepisy, aby uwolnić potencjał tych regionów i uczynić ich wyjątkowość siłą dla nich i dla całej Europy.

W nowej strategii podkreślono silne i trwałe zaangażowanie Komisji na rzecz zapewnienia regionom najbardziej oddalonym możliwości pełnego wykorzystania ich potencjału, przy większym wsparciu, większej odporności i bardziej sprawiedliwych możliwościach dla ich mieszkańców.

Komunikatowi towarzyszy pakiet regulacyjny, w którym proponuje się ukierunkowane dostosowania do prawodawstwa UE w celu lepszego odzwierciedlenia wyjątkowych realiów i ograniczeń regionów najbardziej oddalonych. Wnioski są dostosowane do potrzeb zainteresowanych regionów i obejmują obszary takie jak rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo, migracja i opodatkowanie. Pakiet regulacyjny ma stanowić pierwszy krok w ciągłym procesie, a Komisja będzie kontynuować prace we wszystkich obszarach polityki, aby zapewnić bardziej systematyczne uwzględnianie szczególnych ograniczeń regionów najbardziej oddalonych w prawodawstwie i polityce UE.

Sprostanie wyzwaniom stojącym przed regionami najbardziej oddalonymi i uwolnienie ich możliwości

Nowa strategia określa ambitne podejście we wszystkich politykach UE w celu wsparcia tych regionów, pobudzenia ich rozwoju społeczno-gospodarczego i pomocy obywatelom w jak najlepszym wykorzystaniu wyjątkowych atutów i geostrategicznego znaczenia ich regionów. Opiera się on na czterech głównych celach:

• Wykorzystanie potencjału geostrategicznego i wzmocnienie integracji regionalnej: Lepsze dostosowanie polityki wewnętrznej i zewnętrznej UE w celu pogłębienia współpracy z państwami sąsiadującymi, przy jednoczesnym zwiększeniu handlu, łączności, bezpieczeństwa, obrony i bezpieczeństwa morskiego.
• Zwiększenie konkurencyjności i dostępu do jednolitego rynku: Wspieranie inteligentnej specjalizacji w obszarach, w których regiony najbardziej oddalone mają wyraźną przewagę konkurencyjną, takich jak niebieska gospodarka, energia ze źródeł odnawialnych, biotechnologia, badania naukowe i przestrzeń kosmiczna. Strategia przyczyni się również do poprawy łączności dzięki silniejszym sieciom powietrznym i morskim.
• Poprawa odporności i gotowości: Poprawa przystosowania się do zmiany klimatu i sprostanie wyzwaniom środowiskowym, w tym napływowi sargazu, przy jednoczesnej lepszej ochronie różnorodności biologicznej. Strategia wzmocni również reagowanie na klęski żywiołowe, będzie wspierać autonomię energetyczną, chronić infrastrukturę krytyczną, taką jak porty i kable podmorskie, oraz zwiększy bezpieczeństwo żywnościowe i samowystarczalność dzięki rolnictwu i rybołówstwu.
• Promowanie sprawiedliwości społecznej i wspieranie ludzi: Wspieranie zatrudnienia, dostępu do edukacji i włączenia społecznego, ograniczanie ubóstwa, poprawa dostępu do przystępnych cenowo mieszkań, czystej wody i opieki zdrowotnej, przy jednoczesnym wspieraniu prawa ludzi do pozostania w miejscu, które nazywają domem – zwłaszcza dla ludzi młodych.

Oprócz ukierunkowanych środków zawartych w pakiecie regulacyjnym kontynuowane będą prace nad tym, by wsparcie UE było bardziej dostosowane do potrzeb regionów najbardziej oddalonych i ogólnie bardziej spójne. Na przykład wniosek Komisji dotyczący przeglądu unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji zawiera kilka ważnych przepisów dla tych regionów, z uwzględnieniem ich ograniczeń geograficznych oraz potrzeby zachowania ciągłości terytorialnej, łączności i dostępu do podstawowych usług.

Proponowana przez Komisję ustawa o zamówieniach publicznych umożliwi również dostosowanie niektórych przepisów dotyczących zamówień publicznych do specyfiki regionów najbardziej oddalonych. Podobnie oczekuje się, że przyszły europejski akt w sprawie produktów umożliwi ukierunkowane dostosowania wymogów dotyczących produktów, jeżeli są one konieczne, proporcjonalne i uzasadnione warunkami lokalnymi, zgodnie z prawem pierwotnym UE. Dalsze prace nad prawodawstwem sektorowym UE mającym znaczenie dla regionów najbardziej oddalonych stworzą dodatkowe możliwości identyfikowania, oceny i, w razie potrzeby, rozwiązywania problemów mających wpływ na te regiony.

Stała współpraca strategiczna z regionami najbardziej oddalonymi

Przygotowując przyszłe inicjatywy, Komisja będzie bardziej systematycznie uwzględniać szczególną sytuację regionów najbardziej oddalonych. Strategia ma na celu wspieranie solidnego partnerstwa między tymi regionami, ich państwami członkowskimi i Komisją, w tym poprzez coroczny zorganizowany dialog i specjalny portal. Ponadto nowy projekt młodzieżowy będzie nadal wzmacniał pozycję lokalnych młodych ludzi jako aktywnych podmiotów na rzecz zmian.

Strategia ma również na celu wzmocnienie zdolności administracyjnych i technicznych regionów najbardziej oddalonych, tak aby mogły one w pełni wykorzystywać politykę, fundusze i programy UE. Zmienione narzędzie doradcze będzie nadal zapewniać dostosowane do potrzeb usługi i wsparcie lokalnym zainteresowanym stronom w zakresie programów UE, instrumentów finansowania i innych narzędzi.

Kolejne kroki

Strategia będzie realizowana w ramach polityk sektorowych UE. Równolegle pakiet regulacyjny zostanie przedłożony Radzie do zatwierdzenia przez państwa członkowskie po konsultacji z Parlamentem Europejskim.

Kontekst

Dziewięć najbardziej oddalonych regionów UE to najbardziej oddalone terytoria. Zlokalizowane na Oceanie Atlantyckim i Indyjskim, w basenie Karaibów i w Ameryce Południowej rozszerzają obecność UE na trzech kontynentach i odgrywają kluczową rolę geostrategiczną w szybko zmieniającym się kontekście globalnym. Jednocześnie borykają się ze specyficznymi i trwałymi ograniczeniami. Ich wyjątkowe atuty mogą być potężnymi czynnikami napędzającymi konkurencyjność i dobrobyt, z korzyścią dla ich obywateli.

Regiony najbardziej oddalone mają specjalny status na mocy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (art. 349). W artykule tym przewidziano konkretne środki mające na celu ich wspieranie, w tym dostosowane do potrzeb stosowanie przepisów i polityk UE, dostosowany dostęp do funduszy i programów UE. Stanowi on podstawę prawną pakietu regulacyjnego.

We wniosku Komisji dotyczącym wieloletnich ram finansowych na lata 2028–2034 ustanowiono nowe krajowe i regionalne plany partnerstwa w zakresie zarządzania funduszami UE. Francja, Portugalia i Hiszpania są zobowiązane do uwzględnienia w swoich planach szczególnych środków na rzecz regionów najbardziej oddalonych.