Komisja zaproponowała dziś akt w sprawie przystępnych cenowo mieszkań, aby wesprzeć państwa członkowskie i miasta w rozwiązywaniu problemu przystępności cenowej i dostępności mieszkań na obszarach znajdujących się pod największą presją.

Brak przystępnych cenowo mieszkań stał się jednym z najpilniejszych problemów Europejczyków. Według najnowszego badania Eurobarometru ponad 50 % mieszkańców miast uważa mieszkalnictwo za natychmiastowy i pilny problem w miejscu zamieszkania. Dzisiejszy wniosek pomaga rozwiązać te problemy. Kryzys mieszkaniowy osłabia również naszą konkurencyjność, ograniczając mobilność pracowników i mobilność edukacyjną. W związku z tym konieczne jest zajęcie się tą kwestią.  

W niektórych miastach i popularnych ośrodkach turystycznych, gdzie presja na mieszkalnictwo jest najsilniejsza, rosnące wykorzystanie mieszkań do celów innych niż główne miejsce zamieszkania może pogorszyć lokalną dostępność i przystępność cenową. Ustawa o przystępnych cenach mieszkań stanowi odpowiedź na te wysoce lokalne obawy.  Daje on organom publicznym pewność prawa przy podejmowaniu decyzji o działaniu, w oparciu o specyfikę lokalną, w ramach prawa UE.

Niektóre państwa członkowskie podjęły już środki w celu złagodzenia takich nacisków, ale stanęły w obliczu wyzwań prawnych dotyczących zgodności z prawem UE. Akt w sprawie przystępnych cenowo mieszkań zapewnia jasność i przewidywalność oraz stanowi odpowiedź na wniosek państw członkowskich i gmin o większą pewność prawa co do tego, w jaki sposób mogą one działać w kontekście jednolitego rynku UE.

Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen powiedziała: Rok temu obiecałem zająć się kwestią przystępności cenowej mieszkań w Europie. Dziś robimy krok w tym kierunku. Zapewniając większą jasność i wsparcie lokalnym władzom i społecznościom, zakorzenionym w lokalnych realiach. Brak przystępnych cenowo mieszkań jest przedmiotem troski tak wielu naszych obywateli europejskich. Niezbędni pracownicy i studenci nie mogą sobie pozwolić na życie tam, gdzie służą i uczą się. Ale co najważniejsze, chodzi o uczciwość. Dziś służymy wszystkim Europejczykom”.

Pewność prawa dla organów chroniących przystępność cenową i dostępność mieszkań 

Akt w sprawie przystępnych cenowo mieszkań stanowi pierwsze w historii wspólne europejskie ramy oceny środków związanych z mieszkalnictwem mających wpływ na jednolity rynek. Decyzja o tym, czy podjąć działania i jakie środki przyjąć, pozostaje w gestii właściwych organów. Decyzje dotyczące polityki mieszkaniowej pozostają w gestii władz krajowych, regionalnych i lokalnych.

Akt ten ma na celu zapewnienie organom jasności prawa, gdy zdecydują się one podjąć działania, w obszarach znajdujących się w trudnej sytuacji mieszkaniowej, przy jednoczesnym zabezpieczeniu jednolitego rynku i pełnym poszanowaniu zasady pomocniczości.

Nowe przepisy mają pomóc właściwym organom w określeniu „obszarów znajdujących się w trudnej sytuacji mieszkaniowej” przy użyciu wspólnej metodyki. W przypadku gdy organy zdecydują się ograniczyć korzystanie z mieszkań, na przykład do wynajmu krótkoterminowego lub wolnych mieszkań, muszą wykazać, że przyczynia się to do lokalnej presji mieszkaniowej i zapewnić, aby wszelkie środki były ukierunkowane, konieczne i proporcjonalne.

W odniesieniu do najmu krótkoterminowego wszelkie środki muszą być ukierunkowane na działania, które zmniejszają zasoby mieszkaniowe dostępne do długoterminowego użytkowania, zwłaszcza w przypadku gdy ich skala, częstotliwość lub charakter handlowy zwiększają presję mieszkaniową. Przed wprowadzeniem ograniczeń organy muszą również wykazać, że działalność związana z najmem krótkoterminowym miała znaczący negatywny wpływ na przystępność cenową lub dostępność mieszkań przez co najmniej trzy lata oraz że mniej restrykcyjne środki nie byłyby równie skuteczne. Muszą one stosować i egzekwować unijne rozporządzenie w sprawie najmu krótkoterminowego, w tym jego wymogi dotyczące rejestracji oraz usuwania lub wyłączania ofert, które nie są z nimi zgodne, a także, o ile są dostępne, wykorzystywać dane zgromadzone na podstawie tego rozporządzenia na poparcie swojej oceny.

Wynajem krótkoterminowy nie jest jedyną formą niepodstawowego korzystania z mieszkań, która może zwiększyć presję mieszkaniową. Organy podejmują również środki mające wpływ na nabywanie lub użytkowanie nieruchomości mieszkalnych, na przykład w celu rozwiązania problemu drugich domów lub przedłużającego się wakatu. Ustawa o przystępnych cenach mieszkań zapewnia również jaśniejsze ramy dla takich działań. Ustawa chroni pewność prawa i uzasadnione oczekiwania: warunki związane z nabyciem nie mogą mieć zastosowania z mocą wsteczną, należy przewidzieć odpowiednie ustalenia przejściowe, a środki dotyczące długoterminowych wakatów powinny uwzględniać uzasadnione okresy nieobsługiwania.

W przypadku mieszkańców obszarów znajdujących się pod presją celem jest, aby środki podejmowane lokalnie były lepiej ukierunkowane, lepiej poparte dowodami i poddawane przeglądowi w miarę upływu czasu oraz aby towarzyszyły im środki mające na celu zwiększenie podaży mieszkań. Inwestorzy i właściciele nieruchomości działający na kilku rynkach lokalnych skorzystają na większej jasności ram prawnych UE. 

Wnioskowi towarzyszy zalecenie w sprawie przystępności cenowej i podaży mieszkań na obszarach znajdujących się w trudnej sytuacji mieszkaniowej. Wspiera władze w ich wysiłkach na rzecz zwiększenia podaży mieszkań na obszarach, które najbardziej tego potrzebują, w tym poprzez szybsze planowanie i wydawanie pozwoleń na renowację nowych budynków oraz zmianę przeznaczenia budynków i ułatwianie inwestycji. Zachęca się również władze do skoncentrowania takich wysiłków na zwiększeniu podaży mieszkań za pośrednictwem planów przyspieszenia rozwoju mieszkalnictwa. Wspólnie wniosek ustawodawczy i zalecenie pomagają władzom zachować przystępność cenową i dostępność mieszkań, a jednocześnie przyspieszają dodatkowe dostawy mieszkań, których potrzebuje UE. Akt ten jest jednym z elementów europejskiego planu na rzecz przystępnych cenowo mieszkań, obok nowych zasad pomocy państwa na rzecz przystępnych cenowo mieszkań oraz europejskiej strategii na rzecz budownictwa mieszkaniowego.

Kolejne kroki

Wniosek ustawodawczy zostanie teraz przekazany Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w ramach zwykłej procedury ustawodawczej. Jednocześnie Komisja będzie nadal ściśle współpracować z państwami członkowskimi i wszystkimi odpowiednimi zainteresowanymi stronami w celu wdrożenia europejskiego planu na rzecz przystępnych cenowo mieszkań.

Kontekst

Ustawa o przystępnych cenach mieszkań stanowi kontynuację orędzia o stanie Unii wygłoszonego przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen we wrześniu 2025 r., w którym zapowiedziała ona, że Komisja zajmie się kwestią przystępności cenowej mieszkań za pomocą inicjatywy prawnej. Jest to inicjatywa przewodnia w ramach europejskiego planu na rzecz przystępnych cenowo mieszkań i uzupełnia działania UE mające na celu zmobilizowanie publicznych i prywatnych inwestycji w mieszkania socjalne i przystępne cenowo oraz zmniejszenie czasu i kosztów budowy i renowacji domów. Uzupełnia on również obowiązujące przepisy UE dotyczące najmu krótkoterminowego mające zastosowanie od maja 2026 r., których celem jest poprawa przejrzystości i dostępu do danych, natomiast w ustawie o przystępnych cenach mieszkań określono ramy oceny i uzasadnienia środków związanych z mieszkalnictwem.