Komisja Europejska przedstawiła nowy program zapobiegania terroryzmowi i zwalczania go, wyznaczając drogę do wzmocnienia wspólnej reakcji Europy na zmieniające się zagrożenia terrorystyczne i groźby brutalnego ekstremizmu.

W ciągu ostatniej dekady UE wzmocniła swoją reakcję na terroryzm i brutalny ekstremizm. Zmieniający się charakter tych zagrożeń wymaga jednak dostosowanej i silniejszej reakcji. W ramach inicjatywy przewodniej w ramach europejskiej strategii bezpieczeństwa wewnętrznego ProtectEU przedstawiono kompleksowy zestaw inicjatyw międzysektorowych mających na celu zwiększenie gotowości i reagowania oraz lepszą ochronę obywateli i przedsiębiorstw w UE przed szkodami.

Rosnące niewłaściwe wykorzystanie technologii cyfrowych i nowych technologii, od mediów społecznościowych i sztucznej inteligencji po broń drukowaną w 3D i drony, przekształca działalność terrorystyczną. Jednocześnie nasila się radykalizacja nieletnich, a młodzi ludzie są coraz częściej atakowani w internecie. Sytuacja geopolityczna i zaangażowanie podmiotów państwowych i niepaństwowych jeszcze bardziej pogarszają krajobraz zagrożeń.

Komisja proponuje zwiększenie prognozowania i odporności UE, zwiększenie bezpieczeństwa ludzi w internecie i poza nim oraz zacieśnienie współpracy z partnerami międzynarodowymi. W programie zaproponowano środki służące osiągnięciu tych celów w ramach sześciu kluczowych filarów:

1. Przewidywanie zagrożeń

Bezpieczeństwo opiera się na skutecznej zdolności przewidywania. W programie zaproponowano środki mające na celu poprawę orientacji sytuacyjnej i wczesne wykrywanie pojawiających się zagrożeń, takie jak:

• zwiększenie zasobów i zdolności w zakresie analizy danych wywiadowczych na szczeblu UE, zwanej pojedynczą zdolnością analizy danych wywiadowczych (SIAC);
• wzmocnienie zdolności Europolu w zakresie wsparcia analitycznego, w tym zdolności w zakresie wywiadu otwartego (OSINT);
• wzmocnienie badań w zakresie bezpieczeństwa nad powstającymi technologiami (w tym sztuczną inteligencją, kryptoaktywami, dronami i bronią drukowaną w 3D) za pomocą specjalnych zaproszeń do składania wniosków w ramach programu „Horyzont Europa” i Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego UE.

2. Zapobieganie radykalizacji postaw

Zapobieganie radykalizacji postaw pozostaje najskuteczniejszą strategią długoterminową. W programie zaproponowano środki mające na celu wzmocnienie wczesnej profilaktyki i dostosowanych do potrzeb interwencji dla osób najbardziej zagrożonych. Obejmuje to:

• zestaw narzędzi zapobiegania stworzony przez centrum wiedzy na temat zapobiegania radykalizacji postaw w celu zapewnienia praktycznych narzędzi przeciwdziałania radykalizacji postaw małoletnich;
• Program na rzecz zaangażowania i wzmocnienia pozycji społeczności o wartości 5 mln euro wspierający projekty, które koncentrują się na wczesnym zapobieganiu radykalizacji postaw, z silnym naciskiem na wzmocnienie pozycji młodzieży, odporność cyfrową i spójność społeczności.

3. Ochrona ludzi w internecie

Ekosystem internetowy pozostaje centralnym elementem działalności terrorystycznej i brutalnego ekstremizmu, w tym propagandy, rekrutacji, podżegania do przemocy, gromadzenia funduszy i nadawania ataków. Komisja:

• rozważyła przegląd rozporządzenia w sprawie treści o charakterze terrorystycznym w internecie na podstawie jego oceny w 2026 r. i rygorystycznie egzekwowała akt prawny o usługach cyfrowych;
• zacieśnienie dobrowolnej współpracy z dostawcami usług online za pośrednictwem Forum UE ds. Internetu w celu przyspieszenia usuwania treści o charakterze terrorystycznym i ograniczenia przestrzeni dla radykalizacji i rekrutacji w internecie;
• przekształcenie unijnego protokołu kryzysowego w unijne ramy reagowania kryzysowego online w celu zacieśnienia współpracy między organami ścigania a dostawcami usług online na wczesnym etapie, zanim kryzys w pełni się pojawi. 

4. Ochrona ludzi w środowisku fizycznym

Program ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa ludzi, przestrzeni publicznej i infrastruktury krytycznej przed atakami terrorystycznymi.

Aby usprawnić wykrywanie i monitorowanie osób stwarzających zagrożenie terrorystyczne dla UE, Komisja:

• zaproponowanie dalszych działań w odniesieniu do „procedury po uzyskaniu trafienia” w kontekście oceny systemu informacyjnego Schengen. Zachęci to do wymiany informacji na temat wpisów dotyczących terroryzmu w Systemie Informacyjnym Schengen z zainteresowanymi państwami członkowskimi;
• zbadanie możliwości rozszerzenia ram dotyczących zaawansowanych informacji o podróżach, tak aby obejmowały one loty prywatne, transport morski i lądowy (który obecnie ogranicza się do komercyjnego transportu lotniczego).

Ponadto, aby zwiększyć bezpieczeństwo przestrzeni publicznej i infrastruktury krytycznej, Komisja:

• inwestuje 30 mln EUR w projekty mające na celu poprawę ogólnego bezpieczeństwa przestrzeni publicznej, oraz
• wzmocni unijny program doradztwa w zakresie bezpieczeństwa ochronnego zarówno pod względem finansowym, jak i operacyjnym, aby zaspokoić rosnące zapotrzebowanie państw członkowskich na wsparcie w przeprowadzaniu ocen narażenia w odniesieniu do przestrzeni publicznej i infrastruktury krytycznej.

5. Reagowanie na zagrożenia i ataki

Szybka i skuteczna reakcja na zagrożenia terrorystyczne i ataki terrorystyczne wymaga ścisłej współpracy organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości, w tym nasilenia walki z finansowaniem terroryzmu i potencjalnym niewłaściwym wykorzystaniem funduszy UE do promowania ekstremizmu i terroryzmu. Agenda ma na celu:

• usprawniła śledzenie finansowania terroryzmu, w tym za pomocą kryptowalut i płatności internetowych, dzięki przyszłemu unijnemu systemowi wyszukiwania danych finansowych;
• dokonać przeglądu mandatów Europolu i Eurojustu, co zwiększy również wsparcie operacyjne i sądowe dla państw członkowskich w walce z terroryzmem;
• wdrożenie planu działania dotyczącego zgodnego z prawem i skutecznego dostępu do danych dla organów ścigania, aby zapewnić szybsze i bardziej skoordynowane dochodzenia i ściganie.

6. Współpraca z partnerami międzynarodowymi

Ściślejsza globalna współpraca z zaufanymi krajami partnerskimi ma zasadnicze znaczenie dla zintensyfikowania walki z terroryzmem. Kluczowe działania obejmują:

• wzmocnienie współpracy zewnętrznej Europolu i Eurojustu z państwami trzecimi w zakresie zwalczania terroryzmu;
• zacieśnienie współpracy Europolu z zaufanymi partnerami w celu uzyskania danych na temat osób stwarzających zagrożenie terrorystyczne;
• ściślejszą współpracę z partnerami objętymi procesem rozszerzenia i partnerami w regionie Morza Śródziemnego. Obejmuje to wdrożenie z Bałkanami Zachodnimi wspólnego planu działania na rzecz zapobiegania terroryzmowi i brutalnemu ekstremizmowi oraz zwalczania tych zjawisk, a także intensyfikację działań centrum wiedzy w tych krajach.