Komisja Europejska przedstawiła sprawozdanie na temat stanu wdrażania paktu o migracji i azylu.

Państwa członkowskie poczyniły znaczne postępy we wdrażaniu paktu, a kluczowe filary nowego systemu zostały już wdrożone. Konieczne są jednak ciągłe wysiłki w celu ukończenia wszystkich elementów składowych, z myślą o pełnym wejściu paktu w życie.

Przyjęty w maju 2024 r. pakt zmienia unijne ramy migracji i azylu, otwierając nowy rozdział w europejskim zarządzaniu migracją. Zapewnia on wspólne ramy obejmujące silniejszą ochronę granic zewnętrznych, sprawiedliwe i rygorystyczne przepisy azylowe oraz równowagę między solidarnością a odpowiedzialnością.

Wdrożenie tego złożonego zestawu reform wraz z dziesięcioma wzajemnie powiązanymi aktami ustawodawczymi wymaga znacznych prac prawnych i operacyjnych, a ogólnie rzecz biorąc, poczyniono znaczne postępy na wszystkich frontach. Większość państw członkowskich jest na dobrej drodze do dostosowania swoich przepisów krajowych, ustanowienia obowiązkowych procedur kontroli przesiewowej i procedur granicznych, w tym z niezależnymi mechanizmami monitorowania praw podstawowych, oraz do osiągnięcia wystarczającej zdolności przyjmowania. Państwa członkowskie poczyniły również postępy we wzmacnianiu swojej zdolności do przetwarzania przekazań do państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie azylu oraz do realizacji zobowiązań solidarnościowych. Na szczeblu UEdecydującym krokiem Rady w kierunku utworzenia pierwszej rocznej puli solidarnościowej było wdrożenie mechanizmu solidarnościowego.

Jednocześnie konieczne są dalsze wysiłki w celu zlikwidowania pozostałych luk, ze szczególnym uwzględnieniem procedur i infrastruktury najbardziej potrzebnych do funkcjonowania paktu. Ponieważ gotowość jest różna w poszczególnych państwach członkowskich, konieczne są dodatkowe prace, aby sfinalizować w szczególności:

• testowanie i wprowadzanie nowego systemu Eurodac, centralnej bazy danych biometrycznych wspierającej pakt;
• urządzenia do kontroli przesiewowej i procedury graniczne;
• środki mające na celu skuteczne zapobieganie ucieczkom i wtórnym przepływom;
• przepisy dotyczące odpowiedzialności i przeniesień, wraz z uruchomieniem pierwszej puli solidarnościowej;
• Uruchomienie zabezpieczeń i gwarancji prawnych, w tym mechanizmu monitorowania praw podstawowych.

Chociaż wejście w życie paktu 12 czerwca 2026 r. jest ważnym krokiem, nie oznacza to końca tego procesu. Trwałe wysiłki będą musiały być kontynuowane znacznie po czerwcu, aby wdrożyć pakt o migracji i azylu w ramach kompleksowego podejścia UE do zarządzania azylem i migracją. 

Komisja wspiera państwa członkowskie we wdrażaniu nowych ram wraz z agencjami UE – Agencją Unii Europejskiej ds. Azylu (AUEA), eu-LISA, Fronteksem, Europolem i Agencją Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA). Komisja udostępniła 3 mld EUR na wsparcie wdrażania paktu i zapewnienie tymczasowej ochrony Ukraińcom.

Kontekst

Napoczątku tego roku Komisja określiła dalsze działania na kolejne lata w swojej europejskiej strategii zarządzania azylem i migracją. Od 2024 r. na szczeblu UE podjęto istotne kroki w celu dalszej operacjonalizacji, wzmocnienia i uzupełnienia ram paktu.Obejmuje to przyjęcie przepisów dotyczących bezpiecznych krajów trzecich, zmniejszenie presji na krajowe systemy azylowe i ograniczenie zachęt do nielegalnej migracji, pierwszy ogólnounijny wykaz bezpiecznych krajów pochodzenia, szybsze i skuteczniejsze rozpatrywanie wniosków o azyl, które prawdopodobnie będą bezzasadne, oraz wniosek dotyczący nowego wspólnego europejskiego systemu powrotów, który jest obecnie negocjowany przez współprawodawców. 

Oprócz paktu stałe wysiłki Komisji w zakresie dyplomacji migracyjnej z państwami trzecimi nadal przynoszą dobre rezultaty. W 2025 r. nielegalne przekraczanie granic zewnętrznych UE spadło o 26 % w porównaniu z 2024 r.

Po dwuletnim okresie przejściowym od jego wejścia w życie pakt zacznie obowiązywać 12 czerwca 2026 r. Na podstawie wspólnego planu wdrażania państwa członkowskie, Komisja i agencje UE ściśle ze sobą współpracują, aby przełożyć nowe ramy prawne na rzeczywistość operacyjną, umożliwiając skuteczne zarządzanie migracją w całej Unii w oparciu o równowagę między sprawiedliwością a kontrolą, wspólną odpowiedzialnością i solidarnością między państwami członkowskimi. Prace te zapewnią również gotowość i odporność Unii w coraz bardziej złożonym kontekście geopolitycznym.

Komisja przyjęła trzy sprawozdania – w tym obecne – w celu monitorowania wdrażania paktu. Pierwsze sprawozdanie z aktualnej sytuacji przyjęto 11 czerwca 2025 r., a drugie – 11 listopada 2025 r., wraz z europejskim rocznym sprawozdaniem na temat migracji i azylu 2025.