Komisja Europejska opublikowała siódme roczne sprawozdanie na temat praworządności, w którym ocenia stan praworządności we wszystkich państwach członkowskich UE oraz w czterech krajach kandydujących: Albania, Czarnogóra, Macedonia Północna i Serbia.

Praworządność leży u podstaw dobrobytu, demokracji i bezpieczeństwa Europy. Niezależne systemy wymiaru sprawiedliwości, skuteczne ramy antykorupcyjne, wolne i pluralistyczne media oraz silne mechanizmy kontroli i równowagi chronią prawa obywateli i podtrzymują zaufanie do instytucji publicznych i demokracji. Zapewniają one pewność prawa, która wspiera inwestycje, konkurencyjność i wzrost gospodarczy.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen powiedziała: „Praworządność buduje zaufanie. Zaufanie wśród obywateli. Zaufanie dla firm. Dzięki temu Europa jest najlepszym i najbezpieczniejszym miejscem do życia i inwestowania. Tegoroczne sprawozdanie pokazuje stałe pozytywne postępy w wielu państwach członkowskich. Właśnie dlatego nasze sprawozdanie na temat praworządności ma znaczenie. Stała się ona punktem odniesienia, pomagając kształtować debaty krajowe i stymulować reformy w całej Unii.

Z czasem sprawozdanie stało się uznanym narzędziem angażowania się w dialog z państwami członkowskimi na temat kluczowych kwestii związanych z praworządnością. Jej zalecenia są siłą napędową reform w państwach członkowskich.

Tegoroczne sprawozdanie potwierdza zasadniczo pozytywną trajektorię, wykazując stałe postępy w wielu państwach członkowskich, a znaczące reformy we wszystkich obszarach monitorowanych w ramach sprawozdania zostały ukończone lub są w toku. Chociaż sytuacja jest nierównomierna w poszczególnych państwach członkowskich i obszarach polityki, a niektóre wyzwania utrzymują się, sprawozdanie i zawarte w nim zalecenia nadal stymulują reformy i zmiany dzięki trwałemu zaangażowaniu we współpracę z państwami członkowskimi.

We wniosku Komisji dotyczącym następnego długoterminowego budżetu UE sprawozdanie i zawarte w nim zalecenie odegrają również ważną rolę w zapewnieniu solidnych zabezpieczeń służących ochronie budżetu Unii. W szczególności Komisja zaproponowała, aby nowe krajowe i regionalne plany partnerstwa w ramach WRF uwzględniały wyzwania określone w sprawozdaniu na temat praworządności. Sprawozdanie będzie również jednym ze źródeł informacji na potrzeby przeprowadzanej przez Komisję oceny przestrzegania przez państwa członkowskie Karty i horyzontalnych warunków dotyczących praworządności przy wdrażaniu krajowych planów reform.

Równe i sprawiedliwe traktowanie państw członkowskich, jasne i spójne stosowanie norm UE oraz proces oparty na dialogu to podstawowe zasady sprawozdania na temat praworządności, które będą nadal wyznaczać kierunek prac Komisji z państwami członkowskimi.

Najważniejsze ustalenia w tym roku: 

Systemy wymiaru sprawiedliwości

W ciągu ostatniego roku wiele państw członkowskich poczyniło postępy w zakresie reform wymiaru sprawiedliwości. Pozytywne środki obejmują wzmocnienie niezależności rad sądownictwa, dodatkowe gwarancje dotyczące powoływania sędziów i procedur dyscyplinarnych oraz wzmocnienie autonomii prokuratury. Reformy postępują jednak w wolniejszym tempie w niektórych państwach członkowskich, a w niektórych przypadkach nadal istnieją poważne obawy. W większości krajów objętych procesem rozszerzenia kontynuowano wysiłki na rzecz wdrożenia reform sądownictwa, a jednocześnie utrzymywały się obawy dotyczące nadmiernego wpływu utrudniającego niezależność sądów.

Ramy antykorupcyjne

W dyrektywie w sprawie zwalczania korupcji, która weszła w życie 31 maja 2026 r., ustanowiono nowoczesne i zharmonizowane ramy zapobiegania korupcji w UE, jej wykrywania i karania. Komisja wspiera państwa członkowskie w ich wysiłkach na rzecz transpozycji oraz dalszej poprawy ich ram antykorupcyjnych. Jak pokazuje tegoroczne sprawozdanie na temat praworządności, kilka państw członkowskich opracowało nowe strategie antykorupcyjne i wzmocniło swoje zdolności instytucjonalne w zakresie zwalczania korupcji. Jednocześnie konieczne są dalsze działania w celu wzmocnienia ram prewencyjnych, takich jak ramy związane z lobbingiem i konfliktami interesów, a także w celu zapewnienia skutecznego prowadzenia postępowań przygotowawczych, ścigania i wydawania prawomocnych wyroków w sprawach dotyczących korupcji. W większości krajów objętych procesem rozszerzenia objętych sprawozdaniem wzmocniono ramy prawne i instytucjonalne, a dochodzenia, ściganie i orzekanie w sprawach dotyczących korupcji wymagają dalszej poprawy. 

Wolność i pluralizm mediów

W państwach członkowskich trwają reformy mające na celu dostosowanie ich przepisów krajowych do europejskiego aktu o wolności mediów. Kilka państw członkowskich podejmuje reformy w celu wzmocnienia niezależnego funkcjonowania i finansowania mediów publicznych, a także sprawiedliwości i przejrzystości w przydzielaniu reklam państwowych. Ponieważ w europejskim akcie o wolności mediów przewidziano wiążące przepisy dotyczące kilku kwestii związanych z wolnością mediów, sprawozdanie na temat praworządności nie zawiera już zaleceń dotyczących tych aspektów. Są one przedmiotem działań następczych w ramach egzekwowania przez Komisję EFMRA. Ponadto zwraca się większą uwagę na poprawę bezpieczeństwa i ochrony dziennikarzy przed ciągłymi groźbami. Komisja będzie nadal wspierać silniejsze otoczenie sprzyjające bezpieczeństwu dziennikarzy i sprawozdawczość wysokiej jakości, w tym poprzez aktualizację swojego zalecenia w sprawie bezpieczeństwa dziennikarzy. Wiele państw członkowskich podejmuje konkretne kroki w celu rozwiązania problemu strategicznych powództw zmierzających do stłumienia debaty publicznej (tzw. SLAPP), a Komisja nadal współpracuje z nimi, aby wspierać transpozycję i wdrażanie dyrektywy w sprawie przeciwdziałania SLAPP. W większości krajów objętych procesem rozszerzenia, których dotyczy sprawozdanie, nominacje dokonane w strukturach zarządzania mediów publicznych i organów regulacyjnych ds. mediów zwiększyły ich stabilność, podczas gdy utrzymują się obawy dotyczące koncentracji na rynku mediów i niezależności redakcyjnej nadawców publicznych.

Instytucjonalne mechanizmy kontroli i równowagi

Kontynuowano reformy mające na celu poprawę pewności prawa i jakości prawodawstwa. W niektórych państwach członkowskich utrzymują się niedociągnięcia dotyczące nadmiernego stosowania nadzwyczajnych procedur ustawodawczych i braku zaangażowania zainteresowanych stron. W sprawozdaniu stwierdzono, że wiele państw członkowskich nadal zapewnia sprzyjające i wspierające ramy dla społeczeństwa obywatelskiego oraz podtrzymuje wysiłki na rzecz dalszej poprawy swojego otoczenia operacyjnego. Podmioty społeczeństwa obywatelskiego nadal zgłaszają jednak wyzwania w szeregu państw członkowskich, w tym ograniczenia w finansowaniu i pokojowym zgromadzeniu. W krajach objętych procesem rozszerzenia objętych sprawozdaniem instytucje utrzymujące mechanizmy kontroli i równowagi mogą zasadniczo pełnić swoje funkcje, przy czym utrzymują się pewne wyzwania, na przykład w zakresie zapewnienia sprzyjającego otoczenia dla społeczeństwa obywatelskiego.

Wymiar jednolitego rynku

W odniesieniu do czterech filarów w sprawozdaniu podkreślono wpływ praworządności na funkcjonowanie jednolitego rynku i środowisko operacyjne dla przedsiębiorstw. Na przykład sprawozdanie zawiera informacje na temat specjalizacji sądów i sędziów w rozpoznawaniu spraw handlowych; środki zapobiegające korupcji w zamówieniach publicznych; ochrona inwestycji; oraz stabilne otoczenie regulacyjne niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej w przewidywalnych warunkach.

Kolejne kroki

Komisja zwraca się do Parlamentu Europejskiego i Rady UE o kontynuowanie debat ogólnych i dotyczących poszczególnych krajów w oparciu o sprawozdanie i zawarte w nim zalecenia. Zachęca również parlamenty narodowe, społeczeństwo obywatelskie i inne zainteresowane strony do kontynuowania dialogu zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim.

Komisja wzywa państwa członkowskie do sprostania wyzwaniom wskazanym w sprawozdaniu i jest gotowa wspierać wdrażanie zaleceń. W odniesieniu do krajów objętych procesem rozszerzenia, o których mowa w sprawozdaniu, Komisja podejmie działania następcze w związku ze zidentyfikowanymi kwestiami, w tym w kolejnych sprawozdaniach rocznych w sprawie rozszerzenia. Jak zapowiedziała przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen w swoich wytycznych politycznych na lata 2024–2029, inne kraje przystępujące zostaną uwzględnione w sprawozdaniu na temat praworządności, gdy będą gotowe.

Kontekst

Roczne sprawozdanie na temat praworządności jest wynikiem ścisłego dialogu z organami krajowymi i zainteresowanymi stronami. Sprawozdanie obejmuje wszystkie państwa członkowskie i cztery kraje objęte procesem rozszerzenia w oparciu o tę samą obiektywną i przejrzystą metodykę, analizując ten sam zestaw kwestii w każdym kraju.

Sprawozdanie za 2026 r. składa się z komunikatu analizującego sytuację w UE jako całości oraz 27 rozdziałów dotyczących poszczególnych państw, w których przeanalizowano istotne zmiany w każdym państwie członkowskim. W sprawozdaniu oceniono realizację ubiegłorocznych zaleceń dla państw członkowskich i na tej podstawie przedstawiono kolejny zestaw szczegółowych zaleceń. Sprawozdanie na temat praworządności obejmuje również cztery rozdziały dotyczące sytuacji w Albanii, Czarnogórze, Macedonii Północnej i Serbii od czasu sprawozdania na temat praworządności z 2024 r. Wspiera to wysiłki reformatorskie podejmowane przez te kraje w celu osiągnięcia postępów w zakresie demokracji i praworządności przed przystąpieniem oraz zagwarantowania trwałych wysokich standardów po przystąpieniu.

Sprawozdanie na temat praworządności znajduje się w centrum rocznego cyklu na rzecz praworządności. Ten roczny cykl ma charakter prewencyjny: służy propagowaniu praworządności i ma na celu zapobieganie pojawianiu się lub pogłębianiu problemów. Jest on odrębny od innych elementów unijnego zestawu narzędzi na rzecz praworządności i uzupełnia – ale nie zastępuje – oparte na Traktacie mechanizmy umożliwiające UE reagowanie na kwestie związane z praworządnością w państwach członkowskich. Narzędzia te obejmują postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego oraz postępowanie mające na celu ochronę wartości leżących u podstaw Unii na mocy art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej.

Więcej informacji

Sprawozdanie na temat praworządności z 2026 r.

Sprawozdanie na temat praworządności z 2026 r. – sytuacja w zakresie praworządności w Unii Europejskiej

Sprawozdanie na temat praworządności z 2026 r. – zalecenia

Sprawozdanie na temat praworządności z 2026 r. – rozdziały dotyczące poszczególnych krajów

Sprawozdanie na temat praworządności z 2026 r. – streszczenia rozdziałów dotyczących poszczególnych krajów i zalecenia

Sprawozdanie na temat praworządności z 2026 r. – kontekst instytucjonalny dla poszczególnych krajów

Sprawozdanie na temat praworządności z 2026 r. – metodyka

Sprawozdanie na temat praworządności z 2026 r. – pytania i odpowiedzi

Roczny cykl praworządności – zestawienie informacji

Unijny zestaw narzędzi na rzecz praworządności – zestawienie informacji

Badanie Eurobarometr Flash 584 na temat wyzwań i priorytetów UE