Komisja Europejska i Wysoki Przedstawiciel ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa opublikowali nowe wspólne sprawozdanie z wdrażania ogólnego systemu preferencji taryfowych (GSP) – głównego narzędzia polityki handlowej UE wspierającego eksport krajów rozwijających się do UE.

W sprawozdaniu potwierdzono, że system nadal przyczynia się do postępu gospodarczego i zrównoważonego rozwoju w krajach będących beneficjentami. GSP, który jednostronnie oferuje dostęp do rynków UE z niskimi cłami lub bez ceł, pozostaje źródłem stabilności i przewidywalności w czasach zmienności geopolitycznej.

Sprawozdanie obejmuje wdrażanie i wpływ GSP w latach 2023–2025 poprzez jego trzy rozwiązania (standardowy GSP, GSP Plus i „wszystko oprócz broni” (EBA)). W 2024 r. UE importowała towary o wartości prawie 60 mld euro w ramach preferencji GSP, z korzyścią dla krajów partnerskich, a także unijnych importerów i konsumentów. Kraje korzystające z systemu GSP otrzymały preferencyjne traktowanie taryfowe, co przyniosło oszczędności szacowane na 5 mld EUR. Największą kategorią beneficjentów pozostały kraje najsłabiej rozwinięte, które skorzystały z ponad 3 mld EUR całkowitej kwoty w ramach instrumentu „wszystko oprócz broni” (EBA). Ogólnie rzecz biorąc, Bangladesz, Indie i Pakistan były największymi beneficjentami programu, a sektor odzieżowy był głównym sektorem, odpowiadającym za 59 % całego handlu korzystającego z preferencji GSP.

GSP wspierający zrównoważony rozwój i dobre rządy

Poza korzyściami handlowymi i gospodarczymi GSP pozostaje atrakcyjną i skuteczną zachętą do zrównoważonego rozwoju w krajach korzystających w dziedzinie praw człowieka, praw pracowniczych, kwestii środowiskowych i klimatycznych, praworządności, kontroli narkotyków i walki z korupcją. Monitorowanie i zaangażowanie UE w ramach GSP odgrywa kluczową rolę we wspieraniu ich postępów. Ponadto projekty partnerstwa UE mogą pomóc w sprostaniu niektórym z tych wyzwań poprzez współpracę i środki dla poszczególnych krajów.

Sprawozdaniu towarzyszy dziewięć dokumentów roboczych służb Komisji dla poszczególnych krajów w odniesieniu do każdego z ośmiu obecnych beneficjentów GSP Plus (Boliwii, Republiki Zielonego Przylądka, Kirgistanu, Mongolii, Pakistanu, Filipin, Sri Lanki i Uzbekistanu) oraz jeden dla trzech krajów korzystających z EBA objętych zwiększonym zaangażowaniem (Bangladeszu, Kambodży i Mjanmy).

Beneficjenci systemu GSP zasadniczo nadal czynią postępy na drodze do zrównoważonego rozwoju i przestrzegania międzynarodowych zasad i norm, które stanowią część warunków systemu GSP. Wielu obecnych beneficjentów GSP Plus wzmocniło przepisy dotyczące praw człowieka i rozwiązania instytucjonalne, a większość beneficjentów GSP Plus wykazała postępy w zakresie praw pracowniczych w okresie objętym sprawozdaniem. Wielu beneficjentów GSP Plus nadal angażowało się również w ochronę klimatu i środowiska, wzmacniając przepisy dotyczące różnorodności biologicznej i obszarów chronionych. W wielu krajach poprawiły się dobre rządy w zakresie kontroli narkotyków i walki z korupcją.

Nadal istnieją jednak wyzwania związane z realizacją zobowiązań w ramach GSP Plus. Dotyczą one w szczególności praw człowieka, w tym niewystarczającej niezależności sądów oraz ograniczonego dostępu do środków odwoławczych i odpowiedzialności za naruszenia i nadużycia. Podobnie w odniesieniu do praw pracowniczych wdrażanie i egzekwowanie pozostają nierównomierne, a inspektoraty pracy często borykają się z ograniczeniami zdolności.

Przewiduje się, że perspektywy gospodarcze większości krajów korzystających z systemu GSP będą się nadal poprawiać, przy czym kilka z nich jest na dobrej drodze do uzyskania statusu kraju najsłabiej rozwiniętego ONZ. GSP pozostanie jednak ważny, ponieważ będzie towarzyszył kończącym studia beneficjentom w okresach przejściowych.

Kontekst

GSP jest główną jednostronną polityką handlową UE mającą na celu wspieranie krajów o niskim i niższym średnim dochodzie w ograniczaniu ubóstwa, wzroście gospodarczym i zrównoważonym rozwoju. Obniża lub znosi należności celne przywozowe na produkty przywożone do UE w 65 krajach korzystających, co odpowiada ponad 3 mld osób na całym świecie. Kraje najsłabiej rozwinięte korzystają z bezcłowego i bezkontyngentowego dostępu. Taki preferencyjny dostęp do rynku UE jest uzależniony od przestrzegania międzynarodowych norm w zakresie praw człowieka, praw pracowniczych, środowiska i klimatu oraz dobrych rządów w odniesieniu do kontroli narkotyków i przeciwdziałania korupcji.

Sprawozdanie odzwierciedla zaangażowanie Komisji i Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (ESDZ) we współpracę z organami beneficjentów, społeczeństwem obywatelskim, partnerami społecznymi i społecznościami biznesowymi, w tym poprzez misje monitorujące u beneficjentów GSP Plus, a także zwiększone zaangażowanie niektórych kluczowych beneficjentów EBA.

Jest to ostatnie sprawozdanie w ramach obecnego rozporządzenia w sprawie GSP. Oznacza ono przejście na nowe rozporządzenie w sprawie GSP z zaostrzonymi wymogami w zakresie zrównoważonego rozwoju i przejrzystości. Regularne monitorowanie i sprawozdawczość pozostają kluczowym elementem wdrażania GSP, co potwierdzono w nowym rozporządzeniu w sprawie GSP. Nowe rozporządzenie UE w sprawie GSP na lata 2027–2036 zostało przyjęte 17 czerwca 2026 r. i opublikowane w Dzienniku Urzędowym 22 czerwca 2026 r. Niniejsze rozporządzenie będzie stosowane od dnia 1 stycznia 2027 r.

Więcej informacji

Sprawozdanie w sprawie ogólnego systemu preferencji taryfowych obejmującego lata 2023–2025

Pytania i odpowiedzi

Zestawienie informacji na temat sprawozdania