Komisja Europejska opublikowała czternastą edycję unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości, która jest rocznym sprawozdaniem zawierającym dane porównawcze na temat skuteczności, jakości i niezależności systemów wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich UE.

Wydanie z 2026 r. pokazuje lepsze postrzeganie niezależności i skuteczności systemów wymiaru sprawiedliwości. Podkreślono w nim również zasadniczą rolę skutecznych systemów wymiaru sprawiedliwości i niezależnych organów we wspieraniu sprawiedliwego i konkurencyjnego otoczenia, w tym danych dotyczących kluczowych podmiotów jednolitego rynku. Po raz pierwszy tablica wyników zawiera również przegląd kompetencji najwyższych sądów administracyjnych i sądów powszechnych państw członkowskich w sprawach gospodarczych.

Ustalenia zawarte w tegorocznej tabeli wyników zostaną uwzględnione w sprawozdaniu Komisji na temat praworządności z 2026 r., w tym w jego wymiarze dotyczącym jednolitego rynku.

Najważniejsze ustalenia unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości z 2026 r.

Niezależne organy ds. jednolitego rynku

Tablica wyników po raz pierwszy zawiera informacje na temat kadencji organów odpowiedzialnych za przegląd decyzji w sprawie zamówień publicznych. Ustalenia są pozytywne, co pokazuje, że w większości państw członkowskich członkowie i przewodniczący takich organów są powoływani na ograniczoną i odnawialną kadencję. Wydanie z 2026 r. zawiera również zaktualizowany przegląd sposobu powoływania i odwoływania krajowych organów ochrony konkurencji oraz pokazuje, że władza wykonawcza odgrywa ważną rolę w prawie wszystkich państwach członkowskich.

Przeciwdziałanie korupcji

Tablica wyników na 2026 r. wprowadza nowe i zaktualizowane dane liczbowe dotyczące zwalczania korupcji, takie jak czas trwania postępowań sądowych w sprawach dotyczących przekupstwa. Ponadto przedstawiono w nim nowe dane liczbowe dotyczące funkcjonowania krajowych rejestrów służących przejrzystości, które pomagają zapobiegać korupcji poprzez zapewnienie przejrzystego lobbingu. Z tablicy wyników wynika, że 16 państw członkowskich posiada taki rejestr, który zawiera przegląd sposobu ich pracy oraz wskazuje, którzy urzędnicy podlegają wymogom przejrzystości w kontaktach z lobbystami. Narzędzia te mają kluczowe znaczenie dla dobrego zarządzania i rozliczalności.

Cyfryzacja systemów wymiaru sprawiedliwości

Cyfryzacja postępuje w całej UE: wszystkie 27 państw członkowskich udostępnia obecnie informacje online na temat swoich systemów sądowych, natomiast 23 państwa członkowskie umożliwiają dostęp online do spraw cywilnych, handlowych i administracyjnych. W tablicy wyników zwrócono również uwagę na obszary, w których potrzebne są dalsze prace, przy czym tylko sześć państw członkowskich posiada w pełni cyfrowe przepisy proceduralne.

Skuteczność i niezależność wymiaru sprawiedliwości

Tablica wyników pokazuje, że obywatele w 17 państwach członkowskich i przedsiębiorstwa w 18 państwach członkowskich postrzegają niezależność sądów jako poprawioną lub stabilną w porównaniu z ubiegłym rokiem. Wiele państw członkowskich nadal poprawiało skuteczność swoich systemów wymiaru sprawiedliwości, opierając się na reformach wprowadzonych w ostatnich latach w celu zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Podobnie jak w ubiegłym roku w ośmiu państwach członkowskich odnotowano krótsze postępowania we wszystkich kategoriach (sprawy cywilne, handlowe, administracyjne i inne).

Dostęp do wymiaru sprawiedliwości

Większość państw członkowskich wykorzystuje technologię cyfrową w sądach pierwszej instancji, aby ułatwić osobom z niepełnosprawnościami dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Dostęp do wymiaru sprawiedliwości można również poprawić dzięki zaangażowaniu innych organów sądowych. Może to ułatwić pracę sądów i przyczynić się do zwiększenia skuteczności systemu wymiaru sprawiedliwości.  Zostało to zilustrowane w tablicy wyników z 2026 r., w której po raz pierwszy przedstawiono różne rodzaje organów zaangażowanych w polubowne postępowanie rozwodowe. Wszystkie państwa członkowskie dysponują obecnie szczegółowymi rozwiązaniami, dzięki którym postępowania sądowe będą bardziej przyjazne dzieciom i lepiej dostosowane do ich potrzeb.

Kolejne kroki

Ustalenia unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości przyczyniają się do monitorowania prowadzonego w ramach rocznego cyklu praworządności ieuropejskiego semestru. Będą one stanowić podstawę sprawozdania Komisji na temat praworządności z 2026 r., a także końcowych etapów krajowych planów odbudowy i zwiększania odporności.

Kontekst

Unijna tablica wyników wymiaru sprawiedliwości, uruchomiona w 2013 r., służy jako narzędzie analityczne do monitorowania reform związanych ze skutecznością, jakością i niezależnością systemów wymiaru sprawiedliwości we wszystkich państwach członkowskich UE. Jest on częścią unijnego zestawu narzędzi na rzecz praworządności.

Wydanie z 2026 r. stanowi odpowiedź na apel o bardziej szczegółowe dane porównawcze, w tym dotyczące dostępności wymiaru sprawiedliwości dla dzieci, cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości, okresów próbnych dla sędziów oraz uprawnień prokuratorów generalnych. Nowe wskaźniki dotyczące jednolitego rynku obejmują sposób, w jaki niektóre niezależne organy przyczyniają się do właściwego funkcjonowania jednolitego rynku.

Program „Sprawiedliwość”, dysponujący budżetem w wysokości około 305 mln euro na lata 2021–2027, wspiera rozwój europejskiej przestrzeni sprawiedliwości opartej na praworządności, w tym niezawisłości i bezstronności sądownictwa, wzajemnym uznawaniu i zaufaniu oraz współpracy sądowej.

W 2025 r. około 40,7 mln euro przeznaczono na finansowanie projektów i innych działań w ramach trzech celów szczegółowych programu: promowanie współpracy sądowej w sprawach cywilnych i karnych; (ii) szkolenie przedstawicieli zawodów prawniczych w zakresie unijnego prawa cywilnego, karnego i praw podstawowych, systemów prawnych państw członkowskich i praworządności; (iii) promowanie dostępu do wymiaru sprawiedliwości (w tym e-sprawiedliwości); ochrona praw ofiar oraz praw osób podejrzanych lub oskarżonych o popełnienie przestępstwa; oraz wsparcie na rzecz rozwoju i wykorzystania narzędzi cyfrowych oraz utrzymania i rozbudowy portalu „e-Sprawiedliwość”.