Komisja Europejska opublikowała ocenę rozporządzenia w sprawie wspólnej polityki rybołówstwa (WPRyb) obejmującą dekadę 2014–2024.

Ocena przedstawia mieszany obraz: chociaż w sprawozdaniu uznano pewne postępy w ograniczaniu przełowienia i we wzmacnianiu zarządzania rybołówstwem, wykazano w nim również, że nadal występują niedociągnięcia w zakresie korzyści w zakresie zrównoważonego rozwoju. Odbudowa zasobów rybnych jest zbyt powolna. Jednocześnie korzyści gospodarcze przewidywane w 2014 r. nie zmaterializowały się w pełni – również ze względu na nowe wyzwania, w tym rozwój sytuacji geopolitycznej i wysokie ceny energii.

Z oceny wynika również, że w większości przypadków głównym wyzwaniem nie są same przepisy WPRyb, lecz niespójne wdrażanie i egzekwowanie we wszystkich państwach członkowskich UE.

Ocena ta będzie stanowić podstawę potencjalnych reform WPRyb i posłuży za podstawę opracowanej przez Komisję wizji rybołówstwa i akwakultury na 2040 r., czyli 15-letnich ram strategicznych służących ukierunkowaniu rozwoju polityki w nadchodzących dziesięcioleciach. Ustalenia te zostaną również uwzględnione w szerszej strategii UE w zakresie zewnętrznych działań w dziedzinie rybołówstwa, dzięki czemu zrównoważony rozwój pozostanie w centrum międzynarodowego zaangażowania.

Powolna odbudowa zasobów rybnych, utrudnione wyniki gospodarcze i wymiana pokoleń

Wartość unijnego handlu produktami rybołówstwa i akwakultury wzrosła w ujęciu realnym o 18 % w latach 2015–2024. Postępy w zakresie gospodarczego i społecznego wymiaru polityki były jednak bardziej ograniczone niż oczekiwano. Chociaż sektor przetwórstwa jest stosunkowo bardziej odporny, sektor rybołówstwa nadal boryka się z utrzymującymi się wyzwaniami, takimi jak starzenie się statków, rosnące koszty operacyjne oraz, w szczególności w przypadku rybaków zajmujących się łodziowym rybołówstwem przybrzeżnym, dostęp do uprawnień do połowów. Ponadto, chociaż udział stad poławianych na zrównoważonym poziomie wzrósł z 50 % w 2014 r. do 63 % w 2022 r., a presja połowowa zmniejszyła się, stada ryb nie odbudowały się zgodnie z oczekiwaniami, co zwiększa wyzwania gospodarcze stojące przed rybakami.

Wkład rozporządzenia w sprawie WPRyb w bezpieczeństwo żywnościowe był umiarkowany ze względu na statyczną lub malejącą produkcję krajową. Ponadto akwakultura w UE, mimo że jest rentowna, ma stosunkowo niewielką skalę i nie osiągnęła wzrostu produkcji, na jaki pozwoliłby jej potencjał.

Ograniczone przejście na lepszą selektywność i powolne postępy w kierunku zarządzania opartego na ekosystemie

Pomimo ogólnego zmniejszenia presji połowowej w rybołówstwie UE nadal dochodzi do odrzutów niezamierzonych połowów. W ocenie stwierdzono, że obowiązek wyładunku – zasada zobowiązująca rybaków do sprowadzania na brzeg wszystkich złowionych ryb, nawet niechcianych lub niewymiarowych gatunków – nie doprowadził do oczekiwanego poziomu poprawy praktyk połowowych lub lepszej selektywności, w szczególności ze względu na słabe wdrożenie tej konkretnej zasady.

Postępy w podejściach ekosystemowych osiągnięto głównie poprzez ochronę przestrzeni morskiej, środki techniczne i współpracę międzynarodową.

Zmiana zachowań konsumentów

W ocenie zauważono, że zachowania konsumentów ewoluowały wraz ze wzrostem popytu na przetworzone, wygodne produkty z owoców morza i rosnącymi kompromisami między ceną, jakością i zrównoważonym rozwojem. W obecnych ramach wartość dodana unijnych przepisów dotyczących informowania konsumentów jest jednak ograniczona ich zakresem, który nie obejmuje produktów przetworzonych.

Regionalizacja usprawnia zarządzanie, ale spowalnia proces decyzyjny

Rozporządzeniem w sprawie WPRyb wprowadzono ramy regionalizacji, dzięki którym proces decyzyjny odszedł od podejścia opartego wyłącznie na UE na rzecz współzarządzania między państwami członkowskimi, władzami regionalnymi i zainteresowanymi stronami, z udziałem komitetów doradczych.

W ocenie stwierdzono, że ramy te działają skutecznie, ponieważ usprawniły wspólny proces decyzyjny i umożliwiły państwom członkowskim dostosowanie środków na szczeblu regionalnym. Nadal istnieją wyzwania związane z zakresem reprezentacji zainteresowanych stron w komitetach doradczych oraz czasem, jaki może zająć przyjęcie środków w ramach procedury regionalizacji.

UE utrzymuje pozycję światowego lidera w związku z dostosowaniami po brexicie

UE odegrała wiodącą rolę w promowaniu zrównoważonego zarządzania rybołówstwem na całym świecie oraz w walce z nielegalnymi, nieraportowanymi i nieuregulowanymi połowami poprzez aktywny udział w regionalnych organizacjach ds. zarządzania rybołówstwem.

Od czasu wystąpienia Zjednoczonego Królestwa z UE zarządzanie wieloma stadami w północnych basenach morskich zmieniło się z ram opartych wyłącznie na UE i regionalizacji na ramy oparte na wspólnych stadach. Rozporządzenie w sprawie WPRyb stanowi podstawę prawną niezbędną do działania w tym nowym kontekście.

Wdrażanie i realizacja przez państwa członkowskie

Znaczna część kosztów wdrażania WPRyb przeznaczana jest na kontrolę, gromadzenie danych i działania na rzecz zrównoważonego rozwoju, a współfinansowanie ze środków UE pomaga zmniejszyć obciążenie finansowe budżetów krajowych. Chociaż bardziej rygorystyczne monitorowanie i egzekwowanie przepisów wymaga inwestycji i zasobów, pozostają one kluczowe dla zapewnienia dokładnych danych, uczciwej konkurencji i skutecznego zarządzania zasobami rybnymi. Chociaż takie kroki jak uproszczenie przepisów, cyfryzacja procesów i długoterminowe planowanie pomogły zmniejszyć biurokrację, ich powodzenie zależy od spójnego wdrażania przez państwa członkowskie.